قارچ‌ها، گروهی از موجودات زنده‌اند که نه حیوانند، نه گیاه و نه باکتری. بعضی از قارچ‌های مشخص و شناخته شده، شامل ماشروم‌ها، کپک‌ها، سفیدک‌ها و مخمرها هستند. مثل یک انگل، غذای خود را از موجودات مرده یا زنده جذب می‌کنند و برخی از آن‌ها می‌توانند بیماری‌هایی را در گیاهان و حیوانات ایجاد کنند. زمانی که شرایط آب‌وهوایی مناسب باشد، عوامل بیماری‌زای قارچی می‌توانند به سرعت رشد کنند و محصولات کشاورزی را با انواع بیماری های قارچی در گیاهان نابود سازند. عوامل بیماری‌زای قارچی هر ساله باعث از دست رفتن صدها میلیارد دلار در سراسر جهان می‌شوند. انسان‌ها نیز می‌توانند به‌طور مستقیم از حملات قارچی آسیب ببینند.

تفاوت بیماری های قارچی با سایر عوامل بیماری‌زا در گیاهان

بیماری های قارچی در گیاهان با سایر عوامل بیماری‌زا مانند باکتری‌ها و ویروس‌ها از نظر ماهیت عامل بیماری و نحوه تاثیرگذاری تفاوت دارند. قارچ‌ها موجوداتی یوکاریوتی هستند که ساختارهای پیچیده‌ای، مانند هاگ‌ها و هیف‌ها دارند.

آن‌ها معمولاً از طریق ایجاد هاگ‌ها و رشد رشته‌های هیف به گیاه حمله می‌کنند. در مقابل، باکتری‌ها پروکاریوت‌های ساده‌تری هستند که اغلب از طریق تقسیم سلولی سریع و تولید سموم عمل می‌کنند. ویروس‌ها فقط حاوی مواد ژنتیکی و پروتئین می باشندو برای تکثیر به سلول‌های پایه احتیاج دارند. هر یک از این عوامل به شیوه‌ای متفاوت گیاه را آلوده کرده و بیماری ایجاد می‌کنند.

انواع بیماری های قارچی در گیاهان

طبق تحقیقات انجام شده، انواع بیماری ها به 3 گروه باکتریایی، قارچی و ویروسی دسته بندی می‌شوند. انواع بیماری های قارچی در گیاهان نیز به تنهایی حدود 20 گروه اصلی می شوند که در اینجا به برخی از آنها اشاره می کنیم:

• Anthracnose: آنتراکنوز یک بیماری شایع گیاهی و مخصوص سبزیجات است که بسیاری از انواع سبزی‌ها را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد و بیشتر در گوجه‌فرنگی، خیار، لوبیا و میوه‌هایی مانند خربزه یافت می‌شود. شما آن را با لکه‌های کوچک و فرورفته‌ای که روی میوه‌ها و غلاف‌ها ظاهر می‌شوند و دارای زخم‌های صورتی در مرکز هستند، می‌شناسید. اگر آنتراکنوز پیدا کردید، می‌توانید آن را با حذف هر گونه برگ‌های آلوده کنترل کنید و با جایگزین کردن خاک با کمپوست غنی‌شده، گیاهان را سالم نگه دارید.
• Blight: بخشی از بیماری های قارچی در گیاهان که سبب پوسیدگی و خرابی سریع بافت‌های گیاهی می‌شوند و برگ‌ها، ساقه‌ها و میوه‌ها را خراب می کنند. این نوع بیماری قارچی در گیاهان به 2 گروه دسته بندی می‌گردند.
• Chestnut Blight: بیماری قارچی که به درختان شاه بلوط حمله می کند و سبب از بین رفتن و نابودی و مرگ سریع آن‌ها می‌شود، و در اوایل قرن بیستم سبب تخریب وسیع این درختان در آمریکا شد.
• Late Blight: نوعی بیماری قارچی محسوب می شود که به خصوص در سیب‌زمینی و گوجه‌فرنگی موثر است و به‌طور وسیع سبب خرابی و از بین رفتن محصول می‌شود. این بیماری قارچی از موارد اصلی قحطی سیب‌زمینی در ایرلند بود.
• Canker: عفونت قارچی که باعث ایجاد زخم‌های عمیق و ترک‌های بزرگ روی پوست درختان و گیاهان می‌شود و به تدریج به بافت‌های داخلی نفوذ می‌کند.
• Clubroot: این بیماری ریشه‌های گیاهان چلیپایی مانند کلم را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، باعث تورم و تغییر شکل آن‌ها می‌شود و مانع از جذب مناسب مواد مغذی توسط گیاه می‌گردد.
• Damping-off: بیماری قارچی که به گیاهان جوان و نهال‌ها حمله می‌کند و در مرحله ی اولیه رشد سبب پوسیدگی و از بین رفتن آن‌ها می‌شود.
• Dutch Elm Disease: بیماری قارچی کشنده‌ای که به درختان نارون حمله می‌کند و با مسدود کردن سیستم انتقال آب و مواد غذایی در گیاه، موجب زوال سریع آن‌ها می‌شود.
• Fusarium Wilt: بیماری قارچی که از طریق خاک منتقل می‌شود و باعث پژمردگی و از بین رفتن کم کم گیاهان می‌شود. این بیماری گیاهان زراعی و باغی زیادی را آلوده می کند.
• Leaf Blister: بیماری قارچی که سبب بوجود آمدن تاول‌های کوچک روی سطح برگ‌ها می‌شود و موجب تغییر رنگ و ریزش برگ‌ها می شود.

روش‌های پیشگیری از انواع بیماری های قارچی در گیاهان

انواع بیماری های قارچی در گیاهان، زمانی به گیاهان حمله می‌کنند که شرایط محیطی مانند رطوبت و دما، توسعه و گسترش آن‌ها را تشویق کنند. این موقعیت باتوجه به نوع بیماری مختلف هستند، اما این روش‌های ساده‌ی کشت می‌توانند به شما کمک کنند تا اثرات آن‌ها را محدود کنید:

1. با گیاهان سالم شروع کنید. چه بذر را مستقیماً در باغ خود بکارید یا از نشاهای پرورش‌یافته در گلخانه استفاده کنید، باید از بذرها یا گیاهان بدون بیماری و مقاوم به بیماری از فروشندگان معتبر استفاده کنید.
2. محل کاشت را بر اساس نیازهای گیاه انتخاب کنید. مثلا تلاش برای کاشت گیاهان آفتاب‌دوست در مناطق سایه‌دار فقط باعث افزایش استرس برای گیاهان و خودتان می‌شود. انتخاب درست و مناسب مکان کاشت، نقش بسیار اصولی و مهمی در جلوگیری از بیماری‌ها دارد.
3. از آبیاری از ارتفاع بالا اجتناب کنید. خیلی از بیماری های قارچی در گیاهان نمی‌توانند جوانه‌زنی کنند و گسترش یابند و مرطوب می مانند. شما نمی‌توانید باران را کنترل کنید، اما می‌توانید آبیاری گیاه را کنترل کنید. آبیاری قطره‌ای و آبیاری دستی با دقت، برگ‌ها را خشک نگه می‌داند.
4. صبح زود آبیاری کنید. اگر گاها برگ‌ها خیس شده باشند، مهم است که اولین فرصت سریع خشک شوند. آبیاری در اوایل روز نسبت به زمانی که نزدیک به غروب آبیاری شود، سبب می‌شود که خورشید، باد و دمای روزانه به خشک شدن سریع‌تر گیاهان کمک کنند.
5. گیاهان را متراکم نکارید. جریان هوای ضعیف در اطراف گیاهان باعث می‌شود رطوبت در محیط به دام بیفتد و برگ‌ها برای مدت بیشتری خیس بمانند. دستورالعمل‌های مربوط به فاصله‌گذاری برای هر گیاه را از روی کتاب‌های کشاورزی یا منابع دیگر بخوانید و در زمان کاشت به آن‌ها عمل کنید.
6. در باغ مرطوب کار نکنید. بعضی از بیماری های قارچی از راه چکمه‌ها و کفش ها و لباس‌های خیس، قیچی‌های مرطوب باغبانی و شاید دست‌های مرطوب از گیاهی به گیاه دیگر منتقل می‌شوند. صبر کنید تا باغتان خشک شود و سپس به آن وارد شوید. همچنین ابزارها را با یک پاک‌کننده‌ی خانگی تمیز و ضدعفونی کنید.
7. از قارچ‌کش‌های معتبر و اثبات‌شده استفاده کنید. درمان‌های پیشگیرانه و مداوم با محصولات بسیار مؤثر مانند قارچ‌کش‌های بردوفیکس به حفظ باغ شما از بیماری های قارچی و آمادگی محصولات برای مصرف کمک می‌کند.

انواع روش‌های درمان بیماری های قارچی در گیاهان

از آنجایی که هزاران گونه قارچی می‌توانند طیف وسیعی از گیاهان را آلوده کنند و از آنجا که هر گونه قارچی ویژگی‌های متفاوتی دارد، روش‌های مختلفی برای کنترل بیماری های قارچی در گیاهان در دسترس است. اما اقدامات کنترلی اصلی شامل استفاده از بذرهای عاری از بیماری، از بین بردن تمام مواد گیاهی که ممکن است محل رشد قارچ‌های بیماری‌زا باشند، تناوب زراعی، توسعه و استفاده از گونه‌های گیاهی مقاوم و استفاده از قارچ‌کش‌های شیمیایی و بیولوژیکی است. بنابراین روش‌های درمانبیماری های قارچی در گیاهان را می‌توانیم به 6 بخش تقسیم کنیم:

1- روش‌های بیولوژیکی:

استفاده از عوامل کنترل بیولوژیکی: این روش شامل استفاده از موجودات زنده مانند قارچ‌های مفید، باکتری‌ها یا حشرات است که به کنترل و کاهش رشد قارچ‌های بیماری‌زا کمک می‌کنند.

استفاده از کودهای ارگانیک: کودهای ارگانیک به بهینه سازی سلامت خاک و افزایش مقاومت گیاهان در برابر بیماری های قارچی کمک کنند.

2- روش‌های شیمیایی:

قارچ‌کش‌ها: مصرف قارچ‌کش‌ها یک راه اثرگذار برای درمان بیماری های قارچی است. این مواد شیمیایی به شکل مستقیم و بی درنگ قارچ‌ها را از بین می‌برند یا از رشد و گسترش آن‌ها جلوگیری می‌کنند. قارچ‌کش‌ها برای جلوگیری و یا درمان به کار برده می شوند. انتخاب قارچ‌کش درست، به نوع بیماری و گیاه بستگی دارد و بسیار مهم است.

ضدعفونی کردن ابزارها و تجهیزات: استفاده از ضدعفونی‌کننده‌های شیمیایی برای تمیز کردن ابزارهای باغبانی و جلوگیری از انتقال بیماری‌ها بین گیاهان ضروری است.

3- روش‌های فیزیکی:

حذف و از بین بردن بخش‌های آلوده: قطع و از بین بردن بخش‌های آلوده گیاهان مانند برگ‌ها، ساقه‌ها یا شاخه‌های مبتلا به قارچ‌ها به کاهش گسترش بیماری کمک می‌کند.

استفاده از پوشش‌های محافظ: استفاده از مواد محافظ مانند مالچ (mulch) برای جلوگیری از تماس مستقیم آب با خاک و کاهش انتشار قارچ‌های خاکزی به بخش‌های بالایی گیاهان مؤثر است.

تهیه و کاشت گیاهان مقاوم: استفاده از انواع گیاهانی که به‌صورت ژنتیکی و اصیل مقاوم به بیماری های قارچی می باشند، یک راه پیشگیرانه اصولی محسوب می شود.

کلام آخر

مدیریت تاثیرگذار بیماری های قارچی در گیاهان، نیازمند رویکردی جامع محسوب می شود که حاوی مواردی مانند پیشگیری، تشخیص به موقع و درمان درست می‌باشد. با توجه به تأثیرات مخرب این بیماری‌ها بر سلامت و تولید گیاهان، استفاده از روش‌های پیشگیرانه مانند انتخاب انواع مقاوم، رعایت اصول بهداشتی و پایه ای کشاورزی و به کارگیری از قارچ‌کش‌های شیمیایی و طبیعی، از اهمیت خاصی برخوردار است.