کود شیمیایی از دهه 1930 برای تولید محصولات کشاورزی به بازار عرضه شد. گیاهان برای رشد به مواد مغذی خاصی نیاز دارند، در صورتی که خاک فاقد این مواد مغذی باشد از کود ها بهره می برند. این مواد مغذی شامل نیتروژن (N)، فسفر (P) و پتاسیم (K) هستند که در اکثر کودها، از آنها به کاربرده شده است. این محصولات، مواد مغذی لازم را در اختیار گیاهان قرار داده و عملکرد آن را افزایش می دهند.

البته استفاده غیرمفید از این ترکیبات، خاک را ضعیف تر و محصولات را ریشه کن و نابود می کند. به طور کلی تولیدکنندگان این ترکیبات را به دو دسته ی اصلی کود آلی و کود شیمیایی تقسیم می کنند. در ادامه این مقاله از گلخانه آریانا به بررسی بیشتر کود شیمیایی و انواع آن می پردازیم.

کود شیمیایی چیست؟

به تعدادی از مواد مصنوعی که برای افزایش عملکرد محصولات در کنار یکدیگر قرار می گیرند، اصطلاحا کود شیمیایی می گویند. این ترکیبات این امکان را به کشاورزان می دهد تا در مدت زمان کوتاهتر به محصول بیشتر و با کیفیت تر دست یابند. نوع کود انتخابی، به نوع محصول و شرایط آب و هوایی بستگی دارد. کودهای شیمیایی نسبت به کودهای آلی کارآمدتر، مقرون به صرفه تر و سریعتر هستند؛ به همین منظور استفاده از آنها روز به روز بیشتر می شود.

انواع کود:

دو نوع کود اصلی وجود دارد: کود آلی و کود شیمیایی.

1- کودهای آلی از منابع آلی مانند گیاهان و حیوانات به دست می آیند. این محصولات باید به دقت پردازش شوند، به همین دلیل معمولا قیمت بالایی دارند.

2- کودهای شیمیایی از مواد معدنی به دست می آیند که تحت عملیات شیمیایی ساخته می شوند. این محصولات با فرمولاسیون دقیق به نسبت قیمت پایین تری دارند.

ترکیب کودهای شیمیایی با کودهای آلی، باعث افزایش بهره وری به روش پایدار و ایمن می شود.

انواع کود شیمیایی:

شانزده عنصر ضروری برای رشد گیاهان وجود دارد که مهم ترین آنها کربن، هیدروژن، اکسیژن، نیتروژن، فسفر، گوگرد، پتاسیم، منگنز، کلسیم و منیزیم است. کودهای شیمیایی برپایه مواد مغذی اصلی که در آنها قرار دارد به عنوان های زیر دسته بندی می‌شوند:

1. کودهای ازت (نیتروژنه)

این دسته از کودها نیتروژن لازم جهت رشد و توسعه ساقه‌ و برگ‌ گیاهان را تأمین می‌کنند. اوره (با حدود 46 درصد نیتروژن)، سولفات آمونیوم (21 درصد نیتروژن و 24 درصد گوگرد) و نیترات آمونیوم (35 درصد نیتروژن) از شناخته‌شده‌ترین کودهای ازته هستند. نقش مهم این کودها رشد بیشتر بخش‌های سبز گیاه و افزایش محتوای پروتئین در محصولات و گیاهان است.

2. کودهای فسفر (فسفاته)

فسفر، به‌ویژه برای توسعه ریشه، تسهیل گل‌دهی، تشکیل میوه و انتقال انرژی در گیاه ضروری است. سوپر فسفات ساده (حدود 16 تا 20 درصد P₂O₅)، تریپل سوپر فسفات (46 درصد P₂O₅) و دی‌آمونیوم فسفات (DAP) از کودهای شناخته شده این گروه به حساب می آیند. انواع کود فسفات عموما به خاک‌های فقیر از فسفر و برای کشت محصولات ریشه‌ای یا درختان میوه اضافه می‌شوند.

3. کودهای پتاسیم

پتاسیم سومین عنصر اصلی و ضروری برای رشد گیاهان است و وظیفه تقویت مقاومت گیاه در برابر بیماری‌ها، کنترل تعادل آب در سلول‌های گیاهی و بهبود کیفیت محصول را برعهده دارد.

4. کودهای گوگرد

گوگرد برای ساخت اسیدهای آمینه و عملکرد درست آنزیم‌های گیاهی ضروری است. سولفات آمونیوم از جمله کودهای حاوی گوگرد به‌شمار می‌رود. گوگرد عنصری به‌شکل پودری به خاک افزوده می‌شود؛ اما باید دقت کنید در مرحله اول میبایست طی واکنش زیستی در خاک مبدل به فرم قابل‌جذب گیاه (یعنی سولفات) شود.

5. کودهای مخلوط

این کودها ترکیبی از چند عنصر اصلی و گاهی عناصر ریزمغذی را در یک بسته ارائه می‌دهند. به‌عنوان‌مثال، کود NPK 10-10-10 که به شکل یکسان و یک اندازه نیتروژن، فسفر و پتاسیم را فراهم می‌کند، برای خیلی از محصولات مفید است. نسبت عناصر مغذی در کودهای مخلوط فرق می کند و با توجه به نوع گیاه و نیازهای آن گیاه مشخص می‌شود.

6. کودهای کلسیم و منیزیم

برای استحکام دیواره‌های سلولی و تنظیم pH خاک کلسیم نقش بسیارمهم و کلیدی دارد. انواع رایج آن عبارت‌اند از نیترات کلسیم و سولفات کلسیم (گچ).

منیزیم هم در تهیه و تولید کلروفیل و فتوسنتز نقش بسیار مهم و ویژه ای دارد. کودهایی مانند سولفات یا نیترات منیزیم به شرط کمبود منیزیم در خاک به شدت توصیه می‌شوند.

انواع کود شیمیایی سفید (نیتروژنه)

اصطلاح «کودهای سفید» عمدتاً به کودهای نیتروژنه اشاره دارد، چرا که بسیاری از این کودها با دانه‌بندی یا پودری سفیدرنگ در بازار موجودند.

• سولفات آمونیوم: به‌دلیل ظاهر سفید و بلوری و درصد بالای گوگرد، بهترین گزینه برای خاک‌های قلیایی یا کم‌گوگرد است.
• نیترات آمونیوم: گرانول یا پودر آن معمولاً متمایل به سفید است و مقدار نیتروژن متوسط رو به بالایی دارد.
• اوره: پرمصرف‌ترین و پرکاربرد ترین کود نیتروژنه به صورت گرانول یا دانه‌های سفیدرنگ در بازار موجود است که به‌سرعت نیتروژن را در معرض گیاه قرار می‌دهد.

خواص کود سفید

کود سفید نیتروژنه اساساً وظیفه تأمین و تقویت رشد بخش‌های سبز گیاه (برگ و ساقه) را بر عهده دارد. نیتروژن موجود در این کودها باعث تولید پروتئین‌های حیاتی و تسریع فرایند فتوسنتز می‌شود. استفاده از این کود اگرچه به رشد سریع گیاه کمک می‌کند.

انواع کود شیمیایی سیاه (فسفاته)

انواع کود فسفاته گاهاً با عنوان «کودهای سیاه» شناخته می‌شوند؛ زیرا برخی از آن‌ها یا ترکیباتشان ممکن است ظاهری تیره داشته باشند.

• سوپر فسفات ساده: دانه‌های آن ممکن است بسته به فرمول کارخانه سازنده، رنگی تیره به خود بگیرد.
• تریپل سوپر فسفات: در بعضی موارد، شکل ظاهر گرانول‌ها خاکستری تیره یا متمایل به سیاه است.
• دی‌آمونیوم فسفات: اگر به‌ ویژه با بعضی ریزمغذی‌ها مخلوط شود، رنگ گرانول آن به سمت تیرگی می رود.

خواص کود سیاه

کودهای فسفاته معروف به کودهای سیاه، بیشتر روی گسترش ریشه و تسهیل در گل‌دهی گیاه و میوه‌دهی متمرکزند. فسفر سبب می‌شود گیاه با قدرت بیشتری ریشه اش گسترش پیدا کند و ساختار ریشه‌ای قوی‌تری را داشته باشد. در روند انتقال انرژی و متابولیسم سلولی گیاه نقشی کلیدی و مهمی دارد. کودهای سیاه، به خصوص در روزها و هفته های آغازین فصل رشد و قبل از کاشت گیاه بسیار مفید هستند و می‌توانند مقاومت کلی گیاه در برابر آفات و بیماری‌ها را بالاتر ببرند.

راهنمای انتخاب کود شیمیایی مناسب

برای انتخاب کود شیمیایی مناسب، مهم‌ترین اقدام انجام آزمایش خاک است. این آزمایش به شما می‌گوید خاکتان چه عناصری را کم دارد و چه عناصری بیش‌ازحد در آن وجود دارد.

در مرحله بعد باید نوع محصول و فاز رشد آن را در نظر بگیرید: گیاهانی که در مرحله رشد رویشی هستند، نیاز نیتروژن بالاتری دارند؛ اما برای فاز گل‌دهی و میوه‌دهی، فسفر بیشتر اهمیت پیدا می‌کند. توجه کنید توجه به pH خاک هم امری ضروری و مهم است.

کلام آخر

با افزایش جمعیت و کاهش منابع غذایی، انسان ها به فکر تولید مواد غذایی با سرعت و در عین حال کیفیت بالا افتادند. به قصد تولید کودهای شیمیایی محصولات کشاورزی هم رونق گرفت و روز به روز بهتر و بیشتر شد. این ترکیبات باعث افزایش رشد و عملکرد گیاهان در مدت زمان کوتاه تری شدند. گیاهان و محصولات کشاورزی برای رشد و نمو خود به مواد مغذی مانند نیتروژن، فسفر، پتاسیم و سایر عناصر مفید نیازمندند. این محصولات مواد مغذی را در اختیار گیاهان قرار می دهند.

سوالات متداول